VAI TRÒ CỦA HỆ MIỄN DỊCH TRONG CƠ THỂ

TÌM HIỂU HỆ MIỄN DỊCH CỦA CƠ THỂ

Để hiểu được tầm quan trọng của Hệ miễn dịch trong điều trị bệnh, chúng ta cần phải trang bị kiến thức cơ bản về Hệ miễn dịch và vai trò của các thành phần tham gia vào hệ miễn dịch của cơ thể. Xin giới thiệu tóm tắt một số các thành phần chính tham gia vào chức năng miễn dịch. Các thành phần này làm việc với nhau trong nỗ lực để hỗ trợ và duy trì một Hệ miễn dịch hoạt động ở mức độ tối ưu.

Hệ miễn dịch là gì?

Hệ miễn dịch là một mạng lưới phức tạp bao gồm nhiều tế bào, mô, cơ quan khác nhau với những vai trò riêng và liên kết chặt chẽ với nhau để đảm bảo chức năng phòng thủ cho cơ thể. Các tế bào tham gia vào chức năng của Hệ miễn dịch là tế bào bạch cầu (máu trắng hay Leukocytes). Những tế bào này bao gồm hai loại cơ bản:
1) Đại thực bào có chức năng "nuốt " những tế bào bất thường (abnormal cells) và các sinh vật xâm nhập cơ thể;
2) Lymphocytes còn gọi là bạch cầu Lympho có chức năng phá hủy những chất lạ, sản xuất những hóa chất để hoạt động như những người đưa tin, vào cho phép Hệ miễn dịch nhớ và nhận biết những kẻ xâm nhập trước đó, nhờ vậy mà Hệ miễn dịch có thể tiêu diệt chúng.

Hệ miễn dịch hoạt động như thế nào ?

Bộ máy vận chuyển chính của Hệ miễn dịch là hệ thống bạch huyết. Hệ thống này là sự kết hợp của các cơ quan, hạch, ống dẫn có chức năng vận chuyển các dung dịch trong như nước được gọi là "bạch huyết" (máu trắng) hoặc dịch bạch huyết, chạy khắp cơ thể. Dịch bạch huyết thực hiện một số chức năng quan trọng của cơ thể như: phân phối các chất dinh dưỡng và các chất đưa tin tới các tế bào của cơ thể và nó tương tác với hệ thống tuần hoàn của máu để đem các chất cặn bã ra khỏi tế bào.
Hệ miễn dịch cũng bao gồm lá lách, amidan, tuyến ức, VA và các phần của ruột non, tất cả đều được kết hợp thành các mô bạch huyết, nơi các tế bào lympho được hình thành. Những cấu phần quan trọng khác của Hệ miễn dịch là tủy xương và màng nhầy được tìm thấy trên khắp cơ thể. Trong thực tế, các mô bạch huyết được tìm thấy ở tất cả các phần của cơ thể, ngoại trừ hệ thống thần kinh trung ương. Tim, phổi, đường ruột, gan và da cũng chứa mô bạch huyết và chúng được kết nối mật thiết với hệ miễn dịch.
Các Lympho bào (tế bào bạch huyết) của Hệ miễn dịch bắt đầu cuộc sống của chúng trong tủy xương và hoặc ở lại đó và phát triển thành các tế bào lympho B (tế bào B) hoặc chúng di chuyển đến tuyến ức, nơi chúng sẽ biến thành tế bào lympho T (tế bào T). Các tế bào Lympho T và tế bào Lympho B của Hệ miễn dịch có mối quan hệ cộng tác chặt chẽ với nhau: các tế bào Lympho B tìm ra các sinh vật xâm nhập vào cơ thể và đưa đến gặp lực lượng để tấn công chúng, còn các tế bào Lympho T củ Hệ miễn dịch thì tiêu diệt những kẻ xâm lược một khi chúng đã được nhận diện. Một thành phần quan trọng nữa của Hệ miễn dịch là các đại thực bào cũng phát sinh từ tủy xương. Đại thực bào là những tế bào bạch cầu đã biệt hóa trở thành to hơn tế bào bạch cầu bình thường. Đại thực bào có chức năng nuốt vi khuẩn và những gì "lạ" đối với cơ thể (vi rút, vi khuẩn, tế bào ung thư, protein lạ....) trong một quá trình gọi là thực bào. Các đại thực bào có được một số hỗ trợ từ các tế bào bạch cầu khác của Hệ miễn dịch, có tên là bạch cầu trung tính.
Dưới đây là tóm tắt một số các thành phần chính của Hệ miễn dịch tham gia vào chức năng miễn dịch. Rất nhiều trong số những nhân tố này làm việc với nhau trong nỗ lực để hỗ trợ và duy trì một hệ miễn dịch hoạt động ở mức độ tối ưu.
Các dạng tế bào trong hệ miễn dịch
• Kháng nguyên: kháng nguyên là những chất, vi khuẩn, virus, chất độc, các tế bào máu ngoại lai khi xâm nhập vào cơ thể sẽ kích thích sản xuất một kháng thể mà kháng thế này có thể vô hiệu hóa các kháng nguyên.
• Tế bào Lympho T (T lymphocytes- T cells): là một loại tế bào bạch cầu tham gia vào các chức năng miễn dịch khác nhau của Hệ miễn dịch. Tế bào lympho T gồm một số loại khác nhau: Tế bào lympho T giúp đỡ, Tế bào lympho T ức chế, Tế bào lympho T gây độc
Tế bào Lympho B (B cells): Tế bào Lympho B được sản xuất tại tủy xương (bone marrow) và trưởng thành thành các tế bào bạch cầu (còn gọi là tương bào-plasma cells). Tế bào Lympho B chịu trách nhiệm sản xuất các kháng thể là các chất then chốt trong cuộc chiến chống lại các nhiễm khuẩn.
o Tế bào lympho T giúp đỡ: Tế bào T giúp đỡ không trực tiếp giết tế bào ung thư hoặc các mầm bệnh, chúng tiết ra các hóa chất để giúp tế bào B và tế bào T tiêu diệt làm việc tốt hơn. Tế bào giúp đỡ lại gồm hai loại:
- Tế bào giúp đỡ T1 (Th1): tham gia vào miễn dịch qua trung gian tế bào và
- Tế bào giúp đỡ T2 (Th2): tham gia vào miễn dịch dịch thể.
o Tế bào lympho T ức chế: giúp cho hệ miễn dịch không phản ứng quá mạnh và tấn công với những phần khỏe mạnh khác của cơ thể
o Tế bào lympho T gây độc (còn gọi là tế bào T sát thủ - Killer T cells): tế bào này tiết ra các hóa chất để tiêu diệt những tế bào bất thường (abnormal cells) và tấn công các sinh vật xâm nhập vào cơ thể.
• Các tế bào hình cây (Dendritic cells-DCs): các tế bào bạch cầu xử lý các kháng nguyên (các vật chất lạ) và trình diện chúng trước các tế bào Lympho B và Lympho T. Tế bào hình que được coi như "cậu bé phân phối" của hệ thống miễn dịch: mặc dù các tế bào Lympho B và Lympho T là những chất miễn dịch trung gian, chức năng của chúng nằm dưới sự kiểm soát của tế bào hình que.
• Đại thực bào (Macrophages): Đại thực bào là những tế bào bạch cầu ăn các tế bào bất thường và các sinh vật xâm nhập vào cơ thể. Đại thực bào đóng vai trò chủ chốt trong đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào của Hệ miễn dịch.
• Tế bào sát thủ tự nhiên (Natural killer cells (NK): là một loại tế bào Lympho thực hiện công việc quan trọng của Hệ miễn dịch: tế bào NK phát hiện và phá hủy các tế bào khối u và vi khuẩn, vi rút trước khi chúng sinh sản và phát tán, qua đó bảo vệ cơ thể không bị các bệnh mãn tính và thoái hóa. Tế bào NK của Hệ miễn dịch làm việc bằng cách đeo bám lên các tế bào ung thư hoặc vi khuẩn, vi rút và tiêm một hạt nhỏ vào nạn nhân của nó để gây ra cái chết cho tế bào ung thư hoặc vi khuẩn. “Hoạt động của tế bào NK là một chỉ báo về sức mạnh của Hệ miễn dịch và cũng là để xác định tiên lượng cho các bệnh nhân ung thư và bệnh nhân AIDS. Khi tế bào NK giảm xuống tới "0", cái chết sẽ xuất hiện”.

• Tế bào sát thủ Lymphokine hoạt hóa (Lymphokine activated killer cells (LAK): là một loại tế bào bạch cầu được kích thích để phá hủy các tế bào khối u.
• Bạch cầu đa nhân trung tính (Neutrophils): là loại tế bào bạch cầu phổ biến nhất và là loại chịu trách nhiệm nhiều nhất trong đáp ứng miễn dịch của Hệ miễn dịch. Bạch cầu trung tính thường xuyên "đi tuần" trong dòng máu đến khi chúng được gọi đến để thực hiện nhiệm vụ tại những điểm nhiễm trùng. Sau khi chúng ăn những tế bào khác, chúng sẽ chết đi.
• CD4: là những Glycoproteins tìm thấy ở bề mặt của tế bào Lympho T giúp đỡ, Đại thực bào và tế bào hình que (DCs). Những tế bào giúp đỡ này kích hoạt Hệ miễn dịch khởi động đáp ứng miễn dịch đối với những kẻ thù như tế bào ung thư, vi khuẩn và virus.
• CD8: Những Glycoproteins này thường tìm thấy trên bề mặt của các tế bào Lympho T gây độc, nhưng cũng thấy ở các tế bào sát thủ tự nhiên (NK) và tế bào hình que. Chúng tham gia vào việc phá hủy các tế bào đã bị nhiễm các vi sinh vật ngoại lai.
• Tỷ số (ratio) CD4/CD8: Các nhà lâm sàng có thể sử dụng tỷ số này để xác định Hệ miễn dịch mạnh như thế nào và để giúp dự đoán nguy cơ của các biến chứng của bệnh.
• Cytokines: là những hóa chất hoạt động như những người đưa tin giữa các tế bào để định hướng và tăng cường đáp ứng miễn dịch. Có một số loại cytokines, bao gồm:Hạch bạch huyết (Lymph nodes): có cấu trúc hình hạt tròn thường là nơi các Lympho bào lần đâu tiên tiếp xúc với vi khuẩn, virus và các kháng nguyên khác mà ở đó kích thích Lympho bào thực hiện các chức năng của chúng. Hạch bạch huyết hình thành từng đám khắp hệ thống miễn dịch và có thể trở nên to hơn do tình trạng nhiễm trùng hoặc một khối u.
o Interferon: bảo vệ tế bào từ các virus, phá hủy các khối u ung thư và kích thích các tế bào sát thủ tự nhiên (NK) và Đại thực bào để tăng cường hơn nữa chức năng của chúng.
o Interleukin-2 (IL-2): kích thích sự trưởng thành và hoạt động của các tế bào Lympho T
o Interleukin-12 (IL-12): kích thích các tế bào sát thủ tự nhiên (NK) và tăng cường miễn dịch qua trung gian tế bào của Đại thực bào
o Transforming growth factor beta (TGF-b): là một protein kiểm soát sự tăng sinh, biệt hóa tế bào và các chức năng khác của tế bào. Nó có một vai trò quan trọng trong miễn dịch và ung thư, khi mà các tế bào ung thư gia tăng việc sản suất các TGF-b của chúng.
o Nhân tố hoại tử khối u (Tumor necrosis factor-TNF): là một cytokine tham gia vào quá trình viêm và có khả năng tiêu diệt các tế bào khối u.
• Lá lách (Spleen): là cơ quan lọc máu và loại bỏ những hầu cầu già và những tế bào bất thường đồng thời là nơi cho các kháng thể và tế bào lympho trưởng thành.
• Amidan và VA (Tonsils and adenoids): là những cấu trúc bao gồm các mô tương tự như trong các hạch bạch huyết. Amidan và VA như một chiếc nhẫn bao quanh mặt sau của vòm họng và chúng được cho là để giúp cơ thể chống lại các vi sinh vật xâm nhập.
Phương thức đáp ứng miễn dịch
Hệ miễn dịch của cơ thể có hai phương thức đáp ứng miễn dịch, gồm:
• Miễn dịch dịch thể: được hiểu là phương thức miễn dịch đặc hiệu thể hiện bằng việc sản xuất các kháng thể có khả năng chống lại các vi sinh vật và tế bào lạ từ bên ngoài xâm nhập vào cơ thể. Các kháng thể (bản chất là các protein) do các tế bào Lympho B tạo ra. Các kháng thể sẽ trung hòa và loại bỏ vi sinh vật, tế bào lạ và các độc tố do chúng tạo ra trong máu qua đó ngăn chặn khả năng gây bệnh của chúng.
• Miễn dịch qua trung gian tế bào: là phương thức đáp ứng miễn dịch qua hiện tượng thực bào. Phương thức này tiếp cận các vi sinh vật đang sống và nhân lên bên trong các tế bào của cơ thể, do các tế bào lympho T đảm nhiệm. Loại tế bào Lympho T giúp đỡ sẽ hoạt hóa Đại thực bào để tế bào này "nuốt" và tiêu hủy các tế bào ung thư, vi sinh vật, protein lạ. Các tế bào lympho khác thì giết chết bất kỳ tế bào ung thư nào mà chúng nhận ra cũng như các tế bào có chứa các vi sinh vật lạ.

Để thuận tiện tra cứu các bài thuốc, các bạn nên tải app về và cài đặt điện thoại như 1 cuốn sổ tay nhỏ, sẽ có lúc cần dùng đến:
Nếu điện thoại chạy trên nền Android: vô Google play và gõ chữ "lovehands"
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.lovehands
Nếu dòng điện thoại chạy trên nền iOS, vô App store và gõ chữ "lovehands"
https://itunes.apple.com/app/id1294080348
_ Tham khảo nguồn: Viện Ung thư-

No Comments Yet.